چیزهایی که در مورد دور دوم مذاکرات صلح پیچیده افغانستان باید بدانیم

  • انتشار: ۱۵ جدی ۱۳۹۹
  • سرویس: دیدگاهسیاست
  • شناسه مطلب: 103342

حکومت افغانستان و طالبان قرار است اوایل ماه جنوری برابر با شانزدهم جدی دور دوم مذاکرات بین الافغانی را در دوحه قطر آغاز کنند. آتش بس و برخی دیگر از موضوعات اساسی در این دور از گفت و گوها مورد بحث می گیرد.

بعد از چهاردهه جنگ و خونریزی در افغانستان، مذاکرات بین حکومت افغانستان و طالبان دست کم این امکان را ایجاد کرده که حلقه طولانی خشونت می تواند روزی پایان یابد. رسیدن به یک دستاورد کلان در این گفت و گوها اما راهی طولانی در پیش دارد. دور اول مذاکرات بین الافغانی که در ماه دسامبر سال گذشه میلادی شروع شده بود پس از ماه ها بحث و گفت و گو روی موضوعات جزئی بدون نتیجه ملموسی به پایان رسید.

اگرچه تیم های مذاکره کننده حکومت و طالبان در دور اول گفت و گو ها روی کار شیوه مذاکرات به نتیجه رسیدند اما این توافق بهای سنگینی در پی داشت: علی رغم پیگیری مذاکرات در دوحه، خشونت طالبان برای کنترل شهرها و مناطق در افغانستان و تلفات غیرنظامیان افزایش یافت.

با اینکه قرار است دور دوم مذاکرات در پنجم جنوری آغاز شود اما هنوز مشخص نیست چه موضوعاتی قرار است به طور روشن مورد بحث قرار گیرد.

اگرچه حکومت افغانستان و طالبان لیست اولویت های خود در دور دوم مذاکرات را به صورت عمومی اعلام نکرده اند، کارشناسان امنیتی، محققین و مقامات حکومت و طالبان انتظار دارند موارد زیر در مذاکرات طرح و برای رفع آنها توافق حاصل شود:

هدف نهایی این مذاکرات چیست؟

هدف نهایی این مذاکرات ایجاد یک نقشه راه سیاسی برای آینده افغانستان است. معصوم استانکزی، رئیس هیات مذاکره کننده حکومت، روز چهارشنبه هفته گذشته گفت آتش بس اولویت اصلی هیات مذاکره کننده حکومت در دور دوم مذاکرات می باشد. طالبان که از افزایش خشونت ها در افغانستان به عنوان یک اهرم فشار استفاده کرده اند اما قبل از پرداختن به موضوع آتش بس تمایل دارند روی تشکیل یک حکومت اسلامی مبتنی بر قوانین سفت و سخت اسلام مذاکره کنند.

با توجه به این حکومت و طالبان روی تعریف اصطلاحات اساسی مانند «آتش بس و حکومت اسلامی» اختلاف عمده دارند، رسیدن به توافق روی موضوعات اساسی کار آسانی نیست. انوع مختلف آتش بس وجود دارد از آتش بس دائمی و سراسری گرفته تا آتش بس جزئی و مشروط. توافق نامه صلح امریکا و طالبان که در فبروی امضا شد و بر خروج کامل نیروهای امریکایی از افغانستان تاکید می کند به طور دقیق چگونگی اجرا را تعریف نکرده است.
از سویی هم طالبان که بر حکومت اسلامی تاکید دارند به طور شفاف نگفته اند که منظورشان از «اسلامی» چیست و حکومت نیز که بر جمهوری اسلامی اصرار دارد با مخالفت هایی روبرو شده است.

عبدالحفیظ منصور، عضو هیات مذاکره کننده حکومت، می گوید: «طالبان نظام اسلامی می خواهند اما به طور دقیق مشخص نکرده اند چه نوع نظام اسلامی.»
وی تاکید می کند نظام های اسلامی زیادی در کشورهای اسلامی وجود دارد.

نکته دیگری که دور دوم مذاکرات صلح را پیچیده تر می کند درخواست طالبان برای آزادی زندانیان بیشتر این گروه می باشد. این در حالی ست که حکومت برای رفع بهانه طالبان برای شروع مذاکرات بین الافغانی قبلا پنج هزار زندانی طالب را در ماه سپتامبر سال گذشته میلادی آزاد کرده است. از آن زمان به بعد رئیس جمهور غنی دستور آزادی زندانی بیشتر طالبان را صادر نکرده است.

جنگ در چه موقعیتی است؟

همزمان با جریان داشتن مذاکرات در دوحه، جنگ و درگیری در افغانستان نیز افزایش یافت و حکومت و طالبان شدیدتر از گذشته درگیر شدند. در این میان اما طالبان تهاجمی تر و مرگبارتر بودند. نیروهای دولتی در مقرها و پایگاه های خود ماندند و در حالت دفاعی تنها حملات طالبان را پاسخ می دادند.

براساس آمار اعلام شده توسط نیویورک تایمز تلفات نیروهای امنیتی و دفاعی افغانستان حین مذاکرات صلح دوحه افزایش یافت و تنها زمانی کمی کاهش پیدا کرد که تیم های مذاکره کننده حکومت و طالبان در ماه دسامبر سال گذشته میلادی روی کارشیوه مذاکرات به توافق رسیدند. اگرچه سرد شدن هوا را نیز می توان یکی از دلایل کاهش تلفات دانست. در ماه سپتامبر سال گذشته میلادی دست کم ۴۲۹ نیروی حامی دولت کشته شد. در ماه اکتبر نیز ۲۱۲ فرد ملکی جان خود را از دست دادند. این میزان تلفات در هر گروه بدترین عدد در بیشتر از یک سال بود.

عتیق الله امرخیل، کارشناس نظامی در کابل، می گوید کشتار و خونریزی به اوج رسیده است. این چه نیتی برای صلح است؟

ابراهیم بحیص، تحلیل گر تحقیق مستقل، نیز می گوید طالبان به طور همزمان دو روند را به پیش می برند: خشونت و مذاکره.

وی می افزاید هدف طالبان این است که به قدرت دست یابند و یک سیستم حکومتی خاص داشته باشند. طالبان می دانند به هرچه که قرار است از طریق مذاکره یا جنگ برسند هزینه دارد و آنها حاضر به تحمل آن می باشند.

امریکا در حال حاضر چه نقشی بازی می کند؟

اگرچه از زمان امضای توافق نامه صلح با امریکا در ماه فبروری، طالبان به طور عمده حملاتشان بر نیروهای امریکایی را کاهش داده اند اما این گروه با بسیج نیروهای امنیتی محلی توانسته اند مناطق تحت کنترل خود را گسترش دهند.

امریکا تنها در مناطقی که نیروهای امنیتی و دفاعی افغانستان تحت فشار شدید حملات طالبان بوده اند، حملات هوایی انجام داده اند. یکی از مقامات طالبان گفت افزایش خشونت از سوی این گروه پاسخ مستقیمی به حملات هوایی امریکا و نیت های شوم نظامی و دیپلماتیک حکومت افغانستان می باشد.

حملات هوایی امریکا در پاییز جاری برای نجات نیروهای دفاعی افغان در ولایات هلمند و قندهار انجام شد، نیروهایی که تحت فشار حملات مداوم طالبان در روی زمین و بخش حملات هوایی با کاستی هایی روبرو بودند. به گفته مقامات امریکایی، روحیه پایین سربازان افغان سبب نگرانی جنرال آستین میلر، فرمانده ماموریت تحت رهبری آمریکا، شده است.

به طور همزمان نیروهای امریکایی مستقر در افغانستان از دوازده هزار در ماه فبروری به دو هزار و پانصد نفر در اواسط جنوری کاهش یافته و در صورت حصول توافق تا ماه می خروج کامل نیروهای امریکایی از افغانستان صورت می گیرد. این مساله سبب نگرانی مقامات افغان در چگونگی دفع حملات طالبان بر روی زمین شده است.

اهمیت مذاکرات صلح برای امریکا در ماه نوامبر زمانیکه مایک پمپئو وزیر امور خارجه امریکا در دوحه با مذاکره کنندگان دیدار نمود، مورد تاکید قرار گرفت. این مساله یک بار دیگر در اواسط ماه دسامبر توسط جنرال مارک میلی، رئیس ستاد مشترک ارتش امریکا، مطرح شد.

پنتاگون در آن زمان اعلام کرد جنرال مارک میلی طالبان را تحت فشار قرار داده تا خشونت ها را به صورت فوری کاهش دهند. اصطلاح کاهش خشونت که بارها و بارها توسط مقامات امریکایی استفاده شده با تفسیرهای متعدد همراه بوده است. مقامات امریکایی تلاش می کنند در میادین جنگ تعادل ایجاد کنند.

از سویی هم حکومت افغانستان و طالبان به عنوان دو طرف مذاکره منتظر رفتار جو بایدن به عنوان رئیس جمهور منتخب امریکا می باشند، اینکه بایدن به خروج نیروها پایبند می ماند یا خواستار مذاکره دوباره در مورد کل توافق نامه می شود.

آقای بحیص می گوید اگر جو بایدن بخواهد بعد از ماه می ۲۰۲۱ تعداد اندکی از نیروهای ضد تروریزم امریکا را در افغانستان نگه دارد، چیزی که برخی از قانونگذاران امریکایی پیشنهاد داده اند، این از نظر طالبان به معنای نقض کل توافق نامه صلح با امریکا می باشد.

چه مشکلات دیگری می تواند مذاکرات را به بن بست بکشاند؟

برخی از کارشناسان افغان با در نظرداشت اتهامات و سوء ظن های موجود ابراز نگرانی می کنند مذاکرات دوحه برای ماه ها در بن بست بماند.

سید اکبرآغا رهبر پیشین گروه جیش المسلمین طالبان می گوید«عدم اعتماد بین در طرف سبب افزایش خشونت ها شده و برای رفع بی اعتمادی هیچ اقدامی صورت نگرفته است.»
این بدون شک می تواند تلاش های جدی برای توجه به نگرانی های اصلی حکومت افغانستان شامل «حقوق بشر، آزادی بیان، حقوق زنان، اقلیت های مذهبی، انتخابات دموکراتیک و دیگر موضوعات مهم را به تاخیر بیندازد.

مذاکره کنندگان طالبان گفته از حقوق زنان در چارچوب شریعت اسلامی حمایت می کنند. بسیاری از کارشناسان در تفسیر این اظهار طالبان می گویند این گروه همانند زمان حکومت شان بر افغانستان بین سال های ۱۹۹۶ تا ۲۰۰۱ رفتاری ظالمانه با زنان خواهند داشت.

منبع